महाराष्ट्रात उष्णतेची लाट हवामान खात्याची नवी कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणाली सज्ज

एपीएमसी न्यूज़ नेटवर्क :
राज्यातील हवामानाचा पारा दिवसेंदिवस चढत असून, कोकण विभाग वगळता मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भातील काही भागांत उष्णतेच्या लाटेची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे. प्रादेशिक हवामान विभागाच्या माहितीनुसार, मुंबईसह पालघर, ठाणे, रायगड आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांमध्ये मंगळवारी उष्ण आणि दमट वातावरणाचा इशारा देण्यात आला होता. बुधवारी दमट वातावरणाचा त्रास काहीसा कमी होण्याची शक्यता असली, तरी कमाल तापमानात चढ-उतार कायम राहतील, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.

दरम्यान, हवामान अंदाज अधिक अचूक आणि वेगवान करण्यासाठी भारतीय हवामान विभागाने कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात ‘AI’वर आधारित अत्याधुनिक प्रणाली विकसित केली आहे. या नव्या तंत्रज्ञानामुळे देशातील मान्सून आगमनाचा अंदाज अधिक नेमकेपणाने वर्तवता येणार असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.

भारतीय हवामान विभागाच्या या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचे लोकार्पण विज्ञान आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री Jitendra Singh यांच्या हस्ते करण्यात आले. या अंतर्गत दोन स्वतंत्र ‘AI’ प्रणाली विकसित करण्यात आल्या आहेत. त्यापैकी एक प्रणाली देशातील विविध भागांमध्ये मान्सून कधी दाखल होईल याचा अंदाज वर्तवणार आहे, तर दुसरी प्रणाली उत्तर प्रदेशात प्रायोगिक तत्त्वावर राबवली जाणार असून, पावसाच्या अंदाजासंदर्भातील सविस्तर आणि स्थानिक माहिती उपलब्ध करून देणार आहे.

ही प्रणाली India Meteorological Department, Indian Institute of Tropical Meteorology आणि National Centre for Medium Range Weather Forecasting यांनी संयुक्तपणे विकसित केली आहे. हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर वाढत्या अनिश्चिततेचा सामना करण्यासाठी आणि शेतकरी, प्रशासन तसेच नागरिकांना वेळेवर अचूक माहिती देण्यासाठी या तंत्रज्ञानाचा मोठा फायदा होणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

विशेष म्हणजे, अवकाळी पाऊस, उष्णतेच्या लाटा, मुसळधार पाऊस आणि चक्रीवादळांसारख्या नैसर्गिक संकटांचा अंदाज अधिक वेगाने मिळाल्यास आपत्ती व्यवस्थापनालाही मोठी मदत होणार आहे. आगामी मान्सून हंगामात या ‘AI’ प्रणालीची कार्यक्षमता कितपत परिणामकारक ठरते, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.